काठमाडौं । पूर्वप्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भट्टराईले गोरखा २ मा दिएको उम्मेदवारी फिर्ता लिएका छन् । प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टीको तर्फबाट उम्मेदवारी दिएका उनले सामाजिक सञ्जाल फेसबुक लाइभमा आएर आफ्नो उम्मेदवारी फिर्ता लिएको घोषणा गरेका हुन् ।

उनले भने, ‘अब कुनै राजनीतिक दल विशेषमा मात्र टास्सेर बस्नुभन्दा पनि म ७० वर्ष नाघिसके अब नयाँ पुस्ताहरुलाई अगाडि ल्याउनुपर्छ भन्ने सोचकासाथ मैले हुर्काउदै ल्याएको पार्टीको नेतृत्व पनि नयाँ साथिलाई सुम्पिनुपर्छ भनेर म लागेको थिए । अहिले पनि सबै साथिहरुको आग्रह र सुझाव अनुसार संसद बाहिर रहेर नै सघाउने निर्णय गरेको छु । देशको अभिभावकको भूमिका निर्वाह गर्नु उपयुक्त हुन्छ भन्ने ठानेर उम्मेदवारी फिर्ता लिने निर्णय लिएको छु ।’

उनले अब संसद् बाहिर रहेर पनि जनताको आकांक्षा अनुसार काम गर्ने प्रतिबद्धता समेत व्यक्त गरे ।

काठमाडौं । काठमाडौं महानगरपालिकाकी कार्यवहाक प्रमुख सुनिता डंगोलले महानगर प्रमुखले आफ्नो कार्य अवधिमा गरेका सकारात्मक कामको लागि धन्यवाद ज्ञापन गरेकी छन् ।
आइतबार भएको ४६ औं नगर कार्यपालिकाको बैठकमा उनले बालेनलाई आगामी दिनमा सफलताको कामना गर्दै सबैको तर्फबाट धन्यवाद ज्ञापन गरेकी छन् ।
उनले भनिन्, ‘महानगर प्रमुखले आफ्नो कार्यावधीभर काठमाडौं महानगरपालिकाको विकास गर्न, सुशासन कायम गर्न र महानगरमा सम्पूर्ण रुपले खेल्नु भएको सकारात्मक भूमिकाको लागि धन्यवाद ज्ञापन गर्दछौ । आगामी दिनमा उहाँले चाल्नु भएको पाइला सफल होस भन्ने कामना दिन चाहन्छौ ।’
उनले बैठकमा नेपालको संविधान स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन २०७४ र काठमाडौं महानगरपालिकाको प्रचलित कानूनी व्यवस्था अनुसार २०८२ माघ ४ गते देखि लागू हुने गरि काठमाडौं महानगरपालिकाका प्रमुख बालेन्द्र शाहले राजीनामा दिएको पनि जानकारी गराएकी छन् ।
उनले भनिन्, ‘आज मिति २०८२ माघ ४ गते नेपालको संविधान स्थानिय सरकार सञ्चालन ऐन २०७४ र काठमाडौं महानगरपालिकाको प्रचलित कानूनी व्यवस्था अनुसार आज कै दिन अर्थात २०८२ माघ ४ गते देखि लागू हुने गरि काठमाडौं महानगरपालिकाका प्रमुख बालेन्द्र शाहले दिनु भएको राजीनामा मलाई प्राप्त भएको सबैलाई जानकारी गराउन चाहन्छु ।’

लक्ष्मण लम्साल काभ्रेपलान्चोक निर्वाचन क्षेत्र नम्बर २ को प्रदेशसभा (क) मा तत्कालीन नेकपा (एकीकृत समाजवादी) विजयी सांसद हुन् । बागमती प्रदेशमा श्रम, रोजगार तथा यातायात मन्त्रालयको जिम्मेवारी सम्हालेर अनुभव लिएका उनी हाल नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीको प्रभावशाली नेताका रूपमा परिचित छ । पार्टी रूपान्तरण र पुस्तान्तरणका आवाज उठाइरहेका लम्सालसँग हामीले छोटो कुराकानी गरेको छौँ।

नेपालको पछिल्लो राजनीतिक घटनाक्रमलाई कसरी हेरिरहनु भएको छ ?

पछिल्लो राजनीतिक घटनाक्रमलाई हेर्दा खासगरी फागुन २१ गतेको प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनको हिसाबले देश अगाडि बढिरहेको छ । नेपाली कांग्रेसको विशेष महाधिवेशन र संस्थापन पक्ष बीचको विवादका माझ फागुन २१ गते निर्वाचनमा मुलुक अगाडि बढ्नुपर्छ । मुलुक निर्वाचनमा गएन भने जेनजी मुभमेन्टपछि बनेको सरकार र त्यसको म्यान्डेट भनेको प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन नै हो । प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन गर्न सक्यौँ भने मुलुक एउटा संवैधानिक कोर्समा अगाडि बढ्छ र नयाँ वातावरणमा जान सक्छौ ।
यदि संवैधानिक बाटोमा डिरेल हुने बित्तिकै मुलुक हालको व्यवस्था र अवस्थामा डिरेल हुनसक्छ । जसका कारणले नेपाली नागरिक वा नेपाली राजनीतिले धेरै दुःख ब्यहोर्नुपर्ने स्थिति निर्माण हुनसक्छ । त्यसकारण पछिल्लो राजनीतिक घटनाक्रम हेर्दा सकारात्मक हिसाबले निर्वाचनको बाटोमा जाँदा नै मुलुक ठिक ठाउँमा पुग्ने देखेको छु ।
अहिले केही दिनको घटना र परिघटनालाई हेर्ने हो भने निर्वाचन हुन्छ कि हुँदैन भन्ने संशय पैदा हुँदा पनि आयोग अन्तिम तयारीमा छ । कम्तीमा समानुपातिक सूची पेस भयो, राष्ट्रिय सभाको निर्वाचनको तयारी सम्पन्न भएको छ । प्रतिनिधि सभाको प्रत्यक्ष तर्फको नोमिनेशन माघ ६ गते छ । यस हिसाबले हेर्दा सकारात्मक बाटोमा गएको छ । तर कांग्रेसका कारणले केही समस्या हुन्छ कि भन्ने छ तर त्यसको विकल्प निर्वाचन नै हो । एउटा दलको समस्यालाई निर्वाचन आयोगले समाधान गर्दै आएको हुनाले अरू विभिन्न बहाना देखाएर निर्वाचन रोकिनु हुँदैन भन्ने कुरा नै महत्वपूर्ण हो ।

कांग्रेस देशकै सबैभन्दा ठूलो दल पनि हो, देशकै सबैभन्दा ठूलो दल विभाजनतर्फ गइरहेको भनेर धेरैले चिन्ता पनि व्यक्त गर्नुभएको छ । हजुरले यसलाई कसरी हेरिरहनु भएको छ ?

म एउटा कम्युनिस्ट पार्टीको कार्यकर्ता हिसाबले, लोकतन्त्र र गणतन्त्रमा विश्वास गर्ने एउटा कार्यकर्ताको हिसाबले कुनैपनि दलहरू फुट्नु आफैँमा राम्रो कुरा होइन । यसले लोकतन्त्रलाई बलियो बनाउँदैन । अरू पार्टीको बारेमा मैँले टिप्पणी वा आलोचना गर्नु त्यति ठिक त होइन तर कांग्रेस भित्र जे खालको विद्रोह भइराखेको छ जे त्यो हाम्रो पार्टीमा हामीले उठाउन सकेनौ। कुरा गर्यौँ, बहस गर्यौं, छलफल गर्यौं तर त्यो तहसम्म पुर्‍याउनु सकेनौँ ।
विभाजन हुनु आफैँमा बेठिक हो । तर पार्टीहरूमा एउटा ब्युरोक्रेटिकले कब्जा गर्नु दलहरु लोकतन्त्रमा प्रजातन्त्रमा विश्वास गर्ने पार्टीहरू दलहरू तिनका नेताहरू जब ब्युरोक्रेटिक संरचनालाई कब्जा गर्ने मनोविज्ञानबाट अगाडि बढ्छन् त्यो विद्रोह हुन्छ । कांग्रेसमा भएको विद्रोहको हिसाबले जुन ढंगले आफूलाई नयाँ युगमा बदल्न खोज्यो त्यो सकारात्मक पक्ष हो । त्यसलाई एउटा कानुनी र राजनीतिक हिसाबले सेटलमेन्ट हुनुपर्छ । तर लोकतन्त्रमा दलहरु फुट्नु आफैमा नराम्रो कुरा हो । चाहे त्यो नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी होस् चाहे त्यो नेकपा एमाले होस् चाहे नेपाली कांग्रेस होस् वा अरू नयाँ कुनै पार्टीहरू हुन् फुट्नु आफैमा राम्रो कुरा होइन् ।
तर नेपाली कांग्रेसले जे एजेन्डा वा मुद्दा उठाइरहेको छ । एक हिसाबले त्यो ठिक हो भन्ने ठाउँमा छु । त्यसलाई राजनीतिक, कानुनी हिसाबले र पार्टीको एकता कायम गर्ने हिसाबले अघि बढ्नुपर्छ ।

वर्तमान सरकारको कार्यशैलीलाई कसरी हेरिरहुनभएको छ ? चुनावी वातावरण बनेको छ या छैन् ?

सरकार कुन हिसाबले, कुन पृष्ठभूमिबाट कसरी बन्यो त्यसबारे आ–आफ्ना टिप्पणीहरू मूल्यांकनहरू होलान् । त्यसका बारेमा चर्चा नगरौँ । तर निर्वाचन गराउने सर्तमा सरकारले अहिलेसम्म ठिकै गरेको मैले देख्छु । तर कसैको मुद्दा फिर्ता लिने र कसैलाई मुद्दा दर्ता गर्ने साथै एउटा अमुक मान्छे वा दलका मान्छेहरूलाई मुद्दा लगाउने र फिर्ता लिने काममा सरकार लाग्नु भनेको राम्रो होइन । कता–कता यो सरकार पनि अहिलेसम्म गरिरहेको ठीकै कामबाट पछाडि हट्न खोजेको हो की भन्ने म देख्छु । यद्यपि, त्यसैलाई अन्तिम मुद्दा बनाइनु हुँदैन् । निर्वाचनमा जानुपर्छ भन्नेमा दुइमत छैन । निर्वाचनको अरू तयारी गरेको ठिक छ । चुनावकै बाटोमा जानुपर्छ तर सरकार कतै न कतै निर्वाचनको विपक्षमा छ भन्ने उसका निर्णयहरूले देखाउने गरेको छ । जस्तै राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको सभापतिको मुद्दाको विषय निर्वाचनको मुखमा स्वाभाविक हो जस्तो लाग्दैन ।

तपाईहरूले यहीबिचमा बाम एकता पनि गर्नुभएको छ । जनताले पूराना राजनीतिक दलहरूलाई पत्याउलान ?

जेनजी आन्दोलन पछाडि दलहरुमा जे प्रश्नहरु उठेको थियो त्यसबारे हाम्रो पार्टीमा लामो समयदेखि उठाउँदै आएका थियौं । अहिले पनि त्यो प्रश्नबाट पछाडि हटेका छैनौं । हाम्रो पार्टी भित्रकै कुरा गर्नुहुन्छ भने जेनजी आन्दोलन हुनुभन्दा अगाडी नै पुरानो नेतृत्वलाई बिदा गर्नुपर्छ र पार्टीहरू पुनर्गठित एवम् पुनर्रचना गरेर अगाडि जानुपर्छ । त्यसरी नै बाम एकता गरेर जानुपर्छ भन्ने भनाई थियो ।
तर हाल बहुमतले दुईवटा पार्टी मिल्ने वा निर्णय गरेर चुनावमा जाँदैमा सबै समाधान हुन्छ जस्तो लाग्दैन् । कार्यकर्ताको उत्साह र जनताले विश्वास गर्ने हिसाबले राजनीतिक मुद्दा र एजेन्डा मिलाउँछौँ भनेका छौं । तर कार्यकर्ता मिलाउने कुरा र नागरिकमा आश जगाउने कुरा नभएसम्म एकता पनि पुष्टि हुँदैन । एकताको सन्देश लिएर हामी निर्वाचनमा जाने हो । हामी मिलेर आएका छौं, हामीलाई भोट दिनुहोस, ठिकठाक गर्छौ भन्न सक्नुपर्छ । नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी र तिनका नेताहरुले जेनजी मुभमेन्ट अगाडि उठाउदै आएको मुद्दा र पछाडिका सोसाइटीमा उठेका तमाम प्रश्नहरू सुशासन, डेलिभरीका प्रश्नहरू, नागरिक, नागरिकहरूले राखेको परिवर्तनको चाहनालाई हामी सम्बोधन गर्नसक्नेगरी हामी अगाडि बढ्नुपर्छ । नागरिकले पत्याउछन् कि पत्याउँदैनन् भन्ने कुरा मैदानमा गइसकेपछि थाहा हुन्छ ।
मुख्य कुरा त निर्वाचनमा जाने र आएको परिणामलाई स्वीकार गर्ने प्रमुख विषय हो । जनताले हामीलाई भोट दिन्छन् भनेर पूर्णरूपमा विश्वस्त हुनसक्ने अवस्था छैन । किनभने जेनजी मुभमेन्ट अगाडि नै सबै कुराको करेक्सन हुनुपर्छ भन्ने लागेको थियो । अहिले बनेको संरचना र एकताले मात्र सबैथोक हुँदैन । जनतामाझ स्वेतपत्र जारी गर्नुपर्छ । हामीले यी कमजोरी गर्यौं, यस्ता कुरामा सुधार गर्छौ भन्ने विषय समेटेर घोषणापत्र बनाउन, एजेन्डा बनाउन र लिडरसिपलाई पनि बदल्दै विश्वास दिलाउन सकियो भने एकताको अर्थ हुन्छ ।
होइन, हिजोकै नेतृत्वले माफी पनि नमाग्ने, कमजोरी नस्वीकार्ने गरियो भने जनताले पत्याउँछन् भन्नेमा ठान्दिन । नेतृत्व नबदलिकन जनताको बीचमा जान सक्दैनौँ भन्ने मत अहिले पनि पार्टी भित्र राखिरहेको छु । बदलिएर आउँछौँ भन्ने कुरा देखिनेगरी हुनुपर्छ । किनभने महाधिवेशन गरेर लिडरशिप नयाँ बनाएकै छैनौँ । चुनाव पछाडि महाधिवेशन गर्ने मुडमा छौं । अर्को कुरा हामीले श्वेतपत्र जारी गरेर बितेका ३० वर्षमा राम्रा या नराम्रा काम र भूमिकाका बारेमा श्वेतपत्र जारी गरेका छैनौं ।
अब घोषणापत्र लेख्दैछौँ भने विगतमा लेखेका घोषणापत्र कति पूरा गर्यौं, अबको घोषणापत्रले कहाँ पुर्याउँछौँ भन्ने कुरा ठिक ढंगले निर्णय अझै पनि गर्न सकेनौँ भने निर्वाचनमा जान त्यति सजिलो छ जस्तो लाग्दैन । हिजो विभाजित थियौं तर आज फरक फरक ठाउँबाट मिलेर आएका छौं । कमजोरी गर्दैनौं, मत दिनुहोस, हामी बदलिन्छौँ भन्ने आधारहरू स्पष्ट हुनुपर्छ । किनकी दुनियाँले पत्यायो, देशले पत्यायो भने चुनाव जित्ने हो नत्र मुस्किल छ ।

पार्टीभित्रै विमति रहेछ, अनि नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीलाई जनताले के आधारमा विश्वास गर्ने त ?

हो, पार्टी भित्रै विमति छ । टिकट पाउने नपाउने वा चुनाव हुने नहुने विमति होइन । कांग्रेसले विशेष महाधिवेशन गर्यो र फुट्ने चरणमा गयो होला । तर उसले आफूलाई बदल्यो, बदल्ने कोसिस गर्यो । एमालेले महाधिवेशन गर्यो, ठिक गर्यो कि गरेन त्यो समीक्षाको विषय होला । तर नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीले १९ वटा पार्टी मिलायो । चुनाव सकेपछि महाधिवेशन गर्ने भनियो । यहाँ मेरो मत के हो भने मिलेर आयौ भन्ने मात्र कुराले चुनाव जित्दैनौं । मिलेर आयौ भन्ने कुराले मात्र विश्वास कायम राख्दैन् । त्यसैले मत विभाजित छ ।

त्यसोभए, महाधिवेशन चुनाव भन्दा अगाडि नै हुनुपर्छ भन्ने हो ?

चुनाव अगाडि नै नेतृत्व परिवर्तनका सन्दर्भमा महाधिवेशन गरेर वा अर्को उपाय खोजेर पुनर्गठित र पुनर्संरचित बनाएर लानुपर्छ । लिडरसिपले पनि त्यो बाटो समाउला र सच्चिने ठाउँमा पुग्ला भन्ने लागेको छ ।

जेनजी आन्दोलनपछि धेरै नयाँ दलहरू दर्ता भएका छन्, एकताबद्ध हुँदै गएका छन् । पूराना दलहरूका लागि नयाँ चुनौति हुन कि होइनन् ?

पुराना राजनीतिक दलहरूले गम्भीर समीक्षा गरेर आफ्नो–आफ्नो ठाउँबाट आफूलाई पुनर्गठित वा पुनर्संरचित नगर्ने हो भने बितेका ३० वर्षमा हामीले गरेका कर्महरूका बारेमा गम्भीरतापूर्वक समीक्षा नगर्ने हो भने पुराना राजनीतिक दल भनेर मात्र मान्छेहरु बस्दैनन् । पुराना राजनीतिक दलहरुको समाप्त हुनुपर्छ, केही पनि काम लाग्दैनन् भन्ने भाष्य पनि ठीक होइन । नयाँ पार्टी दर्ता गर्दैमा वा बनाउँदैमा भरभराएर आउँछ भन्नेमा मान्यता राख्दिन । दलीय व्यवस्था लोकतन्त्रमा जरुरी पनि छ ।
पूराना भनिएका पार्टीहरूले आफूलाई समयसापेक्ष अपडेट गर्नुपर्छ । वैचारिक, सांगठनिक परिवर्तन र कार्यशैली परिवर्तन साथै रुपान्तरण हुनु जरुरी छ । यसमा ध्यान दिन सकिएन भने नयाँ पार्टीहरू विस्तार हुन सक्छन् । त्यो रोकेर रोक्न सकिदैन । छेकेर छेक्न सकिदैन । जनता वा कार्यकर्ता सँधै मेरा हुन्छन् भन्ने भ्रम गलत छ । तर सोसाइटीमा के बनाउन खोजीदै छ भने राजनीतिक दल अपडेट छैनन्, पुराना दल भनेका सबै उस्तै हुन् भन्ने भाष्य समाजमा निर्माण गर्न खोजिदैछ । यो नेपाली राजनीतिको ठूलो चुनौतीको विषय हो।
नयाँहरू पनि जिम्मेवार, भरपर्दो एवम वैचारिक, राजनीतिक, सांगठनिक र संकल्प दृष्टिकोण बोकेर आइरहेका छन् भन्ने कुरा पनि ग्यारेन्टी छैन । त्यसैले पुराना राजनीतिक दलहरू पनि बदलिनुपर्छ । कमी कमजोरीको समीक्षा गर्नु पर्छ र नयाँ युग सुहाउँदो अपडेट गर्दै जानुपर्छ ।

अहिले फरक क्षेत्रमा सक्रिय व्यक्तिहरू राजनीतिमा प्रवेश गर्ने लहर छ । यसलाई कसरी लिनुहुन्छ ?

अन्य क्षेत्रका मान्छे राजनीतिमा आउन पाइदैन भनेर भन्न मिल्दैन् । आउन पाइन्छ । कलाकारिता, सामाजिक साथै अन्य व्यावसायिक क्षेत्रबाट राजनीतिमा आउन पाइन्छ । तर राजनीति भन्ने त्यति सजिलो छैन् । दुई खालका मान्छेहरू सक्रिय भएको देखिन्छ । कोही नाम कमाउन, कोही नामका लागि नाम थप्न आएका छन् । सोसाइटीलाई योगदान गर्न आएका छन । त्यो त समयक्रमले पुष्टि गर्दै जाला । राजनीतिप्रति आकर्षण हुनु राम्रो कुरा हो, त्यसलाई नेगेटिभ भन्दिन । तर उसको भूमिका र योगदान प्रमुख विषय हो ।
गीत बजेको बेलामा बाजा बजेको बेलामा जसलाई नि नाच्न मन लाग्छ । तर नाच्न जान्नपर्छ, मन लागेर हँुदैन । कलाकारहरूले राजनीतिमा रुचि राखेका छन् । समाजले अलिकति चिनेका मान्छे राजनीतिमा आउन खोजेका छन् । यसको अर्थ राजनीतिमा आउनु हुँदैन भन्न मिल्दैन् । तर राजनीतिमा आएर सफा गर्न र बदल्न सक्नुपर्छ ।

निर्वाचनको मनोनयन दर्ताको मिति आइसकेको छ, नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीका उम्मेदवार चयनमा समावेशिता र युवा वर्गलाई कत्तिको ध्यान दिएको छ ?

अरू धेरै राजनीतिक दलहरु भन्दा हामीले समानुपातिक प्रणालीमा समावेशिता बनाएको देखिन्छ । तर समावेशिता भनेको पार्टीको उपल्लो नेतृत्वलाई राख्नेलाई समावेशी भनिदैन, त्यसमा सबै समावेशी हुनुपर्यो ।
कतिपय ठाउँमा पहिचानको हिसाबले भन्दा पहुँचका आधारमा ल्याइएको छ । पहुँच नभएका मान्छेलाई ल्याइएको छैन । त्यसो भएको हुनाले नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीले अहिले अरु पार्टीको तुलनामा रुपमा समानुपातिक सूची प्रणाली ठिकै पेश गरेको छ ।
यसले सय प्रतिशत राम्रो गरेको छ भनेर म भन्दिन । किनभने यसले आफ्नै सिनियर नेताहरु वा पहुँच भएकै मान्छेलाई ल्याउने परिपाटी ठिक छैन् । समानुपातिक प्रणाली भनेको पछि परेको समुदायलाई माथि ल्याउने हो नि पहुँच नभएका मान्छेलाई पहुँचमा पुर्‍याउने हो । पहिचान नभएका मान्छेलाई पहिचान दिने हो । तर हामीले समावेशीताको मर्म माथि प्रहार गरिरहेका छौं ।

हजुरको तयारी चाहीं के छ ?

प्रदेश सभामा निर्वाचित भएर आएको तीन वर्ष मात्र हुँदैछ । केही साथीहरूले चुनाव लड्नुपर्छ त भनिरहनु भएको छ । तर पाँच वर्षको जिम्मेवारी लिएर आएपछि बीचैमा छाडेर जाँदा नागरिकले प्रश्न उठाउँछन् । अनि अवसर पाउने बित्तिकै कुदिहाल्ने खालको क्यारेक्टर पनि प्रस्तुत गर्नु राम्रो हुँदैन । त्यसैले प्रतिनिधि सभामा चुनाव लड्ने योजना बनाएको छैन।

<iframe width="100%" height="315" src="https://www.youtube.com/embed/8IgSNeMXvPQ?si=zv6uAd4LMzDRr0yJ" title="YouTube video player" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" referrerpolicy="strict-origin-when-cross-origin" allowfullscreen></iframe>

काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसका कार्यवाहक सभापति पूर्णबहादुर खड्काले पार्टीभित्र केही व्यक्तिले विशेष महाधिवेशनको नाममा अनुशासनबाहिरका गतिविधि गर्दै आएको आरोप लगाएका छन् ।
पार्टी विभाजनपछिको अवस्थाबारे नेपाली कांग्रेस (देउवापक्ष) ले आयोजना गरेको पत्रकार सम्मेलनमा धारणा राख्दै उनले विधानविपरीत विशेष महाधिवेशनका नाममा भेला आयोजना गरी निर्वाचन आयोगसम्म पुगेको विषय सञ्चारमाध्यमबाट जानकारी पाएको बताए । त्यसपछि पार्टीको सिंगो कार्यसमिति निर्वाचन आयोग पुगेर वैधानिकता र अधिकारको विषयमा आफ्नो धारणा राखेको उनले स्पष्ट गरे ।

‘कांग्रेसको विधानबारे निर्वाचन आयोगको गम्भीर ध्यानाकर्षण गराएका छौँ,’ खड्काले भने, ‘हामीले नियमित महाधिवेशनको प्रक्रिया अघि बढाइसकेका छौँ । सर्वसम्मत निर्णयका आधारमा आगामी वैशाखमा महाधिवेशन गर्ने गरी कार्यतालिका सार्वजनिक गरेका छौँ ।’

उनले नेपाली जनताले कांग्रेसप्रति विश्वास र भरोसा गरेको बेला त्यो विश्वासमा ठेस पुग्ने अवस्था सिर्जना नहोस् भन्ने उद्देश्यले विशेष महाधिवेशनको भेला रोकिएको बताए । पार्टीमा एकताको भाव कायम गर्न विशेष महाधिवेशनको माग गर्ने नेताहरूसँग संवाद गरिएको भए पनि धेरै विषयमा भ्रम फैलाइएको उनको भनाइ थियो ।

खड्काले सभापति शेरबहादुर देउवाको भनाइ उद्धृत गर्दै भने, ‘टिकटको हस्ताक्षर मैले छाडेर कार्यवाहकको मात्रै होइन, गगनजी तपाईंले जसलाई भन्नुहुन्छ म उसैलाई दिन तयार छु भनेर सभापतिले भन्नुभएको थियो । पार्टीको विखण्डन रोक्नकै लागि यो तयारी गरिएको हो ।’

उनले गगन पक्षले सभापति र केन्द्रीय समितिलाई देखाएर झूटा कुराको प्रचार गरेको आरोप लगाए ।

काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसका प्रचार विभाग प्रमुख मीन विश्वकर्माले गगन थापा समूहले पार्टीको आधिकारिकता दाबी गर्दै भ्रम फैलाएको भन्दै त्यसबारे जानकारी गराउन आफूहरू निर्वाचन आयोग पुगेको बताएका छन् ।

शुक्रबार सञ्चारकर्मीहरूसँग कुरा गर्दै विश्वकर्माले कार्यवाहक सभापति पूर्णबहादुर खड्कासहित १३५ जना केन्द्रीय सदस्य निर्वाचन आयोग गएको जानकारी दिए । उनका अनुसार गगन थापा समूहको दाबी निरर्थक रहेको र पार्टीले कुनै विशेष महाधिवेशन आह्वान नगरेको स्पष्ट पारे ।

‘विशेष महाधिवेशन आह्वान गर्ने अधिकार सभापति र केन्द्रीय समितिलाई मात्र हुन्छ,’ विश्वकर्माले भने, ‘उहाँहरूले काठमाडौं जिल्ला सभापतिको अध्यक्षतामा भेला गर्नुभएको छ, त्यो काठमाडौं जिल्ला अधिवेशन हुनसक्छ, तर केन्द्रीय तहको विशेष महाधिवेशन होइन ।’

उनले पछिल्लो समय केही पूर्व नेताहरूले निर्वाचन आयोगमा आएर नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय कार्य समिति परिवर्तन भएको, अद्यावधिक भएकोजस्ता दाबी गर्दै भ्रम सिर्जना गरेको र त्यसअनुसार सञ्चारमाध्यममा समाचार आएको थाहा पाएपछि पार्टी नेतृत्व गम्भीर भएको बताए ।

विश्वकर्माका अनुसार १४औँ महाधिवेशनबाट निर्वाचित सभापति शेरबहादुर देउवा, उपसभापति तथा कार्यवाहक सभापति पूर्णबहादुर खड्का, शेखर कोइराला, प्रकाशमान सिंह, विमलेन्द्र निधि, कल्याण गुरुङलगायत १३५ भन्दा बढी केन्द्रीय सदस्यको सामूहिक उपस्थितिमा निर्वाचन आयोगमा पार्टीको आधिकारिक धारणा राखिएको हो ।

‘हाम्रो पार्टीको कुनै अधिवेशन वा विशेष महाधिवेशन हालसम्म भएको छैन,’ उनले भने, ‘केन्द्रीय कार्य समितिको सर्वसम्मत निर्णयअनुसार चैत २१ गते वडा अधिवेशन, वैशाख २८, २९ र ३० गते केन्द्रीय महाधिवेशन हुने कार्यतालिका तय भइसकेको छ ।’

उनले नेपाली कांग्रेसले समानुपातिकतर्फको बन्दसूची निर्वाचन आयोगमा बुझाइसकेको, राष्ट्रिय सभाका उम्मेदवार मनोनयन तथा दर्ता गरिसकेको र आयोगका सबै बैठकमा आधिकारिक रूपमा सहभागी हुँदै आएको पनि स्पष्ट पारे ।

‘बीचमा केही व्यक्तिहरू आफूलाई नेपाली कांग्रेस भन्दै कानुनी आधारबिनै दाबी गर्दै आएका छन्,’ विश्वकर्माले भने, ‘पार्टीको वैधानिकता र आधिकारिकता जोगाउन तथा भ्रम चिर्न प्रारम्भिक सिद्धान्तका आधारमा हामी निर्वाचन आयोगमा गएर जानकारी गराएका हौं ।’

काठमाडौं । नेपाली कांग्रेस यतिबेला इतिहासकै गम्भीर मोडमा उभिएको छ । ०५९ असारमा विशेष महाधिवेशनपछिको यो दोस्रो महाधिवेशनपछि पार्टी विधिवत रुपमा पुनः विभाजित अवस्थामा छ ।

संकटकालको अवधि बढाउने तत्कालीन प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाको प्रस्ताव कांग्रेस केन्द्रीय समितिले अस्वीकार गरेपछि विकसित घटनाक्रमले कांग्रेसको अनुशासन समितिले देउवालाई साधारण सदस्य समेत नरहनेगरी निष्कासित गरेको थियो । तर देउवाले महाधिवेशन प्रतिनिधिहरू डाकेर ०५९ असारमा विशेष महाधिवेशन आयोजना गरेर पार्टी विभाजन गरेका थिए ।

हाल फेरि कांग्रेस पुरानै अवस्थामा फर्किएको छ । २७ र २८ पुसलाई तोकिएको विशेष महाधिवेशन ३० पुससम्म आइपुग्दा विभाजनमा पुगेको छ । गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माले अगुवाइ गरेको दोस्रो विशेष महाधिवेशनले कांग्रेसलाई स्पष्ट रुपमा दुई कित्तामा विभक्त गरिदिएको छ ।

शुक्रबार मात्र विशेष महाधिवेशनबाट चुनिएको नेतृत्वबारे निर्वाचन आयोगमा अद्यावधिक विवरण पेस भएको छ । सभापतिमा निर्वाचित थापा आफैँ निर्वाचन आयोग पुगेर आधिकारिकताका लागि पहल सुरु गरेका छन् । कांग्रेस चोइटिने र गुटगत रुपमा विभाजित हुने श्रृखंला पुरानै भएपनि यसपटक ठूलो तप्का छिन्नभिन्न बनेको छ । पार्टी पुनः सम्हालिएर बलियो र सुधारिएको कांग्रेस बन्न कठिन देखिएको छ ।

विशेष महाधिवेशनबाट चयन भएको नेतृत्वका सवालमा कानुन व्यवसायीहरु पनि विभाजित देखिएका छन् । कांग्रेस पार्टीको विधानभित्रका धारा र उपधारालाई आ–आफ्नै तरिकाले व्याख्या गरिरहेका छन् । केही बरिष्ठ अधिवक्ताहरु गगन पक्षको खुलेर समर्थनमा छन् ।

वरिष्ठ अधिवक्ता राधेश्याम अधिकारीले विशेष महाधिवेशनबाट चुनिएको कार्यसमिति नै वैधानिक रहेको दाबी गरिरहेका छन् । उनले गगन थापाको टिम विधिवत र सर्वसम्मत् ढंगले निर्वाचित भएकाले सोही समिति मान्य हुने दाबी गरिरहेका छन् ।

अर्का अधिवक्ता केशवराज जोशी २०७८ साल मंसिर २८ गते महाधिवेशनबाट निर्वाचित देउवा नेतृत्वको कार्यसमिति शतप्रतिशत वैधानिक रहेको दाबी गरिरहेका छन् । हालको विशेष महाधिवेशनमा कार्यविधि, कानून, विधान नअपनाइ गरिएको बोलाइएको भेलाले गठन गरेको कार्यसमिति नचिन्ने उनी बताउँछन् ।

नेपाल बारका पूर्वअध्यक्ष गोपालकृष्ण घिमिरे पनि कांग्रेसको विधानअनुसार वैधानिक रुपमा विशेष महाधिवेशन सम्पन्न भएकाले चाँडै वैधानिकता पाउने बताउँदै आएका छन् ।

उनले नेतृत्व चयनको विषय पनि विवादको विषय नभएको भन्दै विशेष महाधिवेशनले ध्वनिमतबाट पारित गरेर कार्यविधि बनाएको र सोहीअनुसार नेतृत्व चयन गरिएको दाबी गरेका छन् । केन्द्रीय समितिले बोलाउनुपर्ने विशेष महाधिवेशन महामन्त्रीले बोलाएको हुँदा वैधानिकता हुनेमा कुनै समस्या नभएको उनको भनाइ छ ।

यता, युवा पुस्ताका अधिवक्ताहरु पनि विशेष महाधिवेशनका सन्दर्भमा विभाजित देखिएका छन् । अधिवक्ता नारायण पौडेल विशेष महाधिवेशनको ६० प्रतिशत बढी केन्द्रीय प्रतिनिधिहरु सहभागी भएको भेलाले चयन गरेको नीति र नेतृत्व वैध हुने दाबी गर्छन् ।

‘दुई महामन्त्रीलाई गरिएको कारवाही नै विधान विपरित छ । अघिल्लो दिन हलले कार्यसमिति भंग गरेको र भोलिपल्ट कुनै स्पष्टिकरण पनि नसोधी कारवाहीको निर्णय गरिएको कुरा नै वैध छैन् । यसमा व्यक्तिगत इगोले काम गरेको छ,’ उनले अगाडि भने,‘कांग्रेसको विधानको दफा १७(१)मा महाधिवेशन प्रत्येक चार बर्ष हुने भनिएको छ । सोही दफाको उपदफा(२)मा केन्द्रीय समितिले आवश्यक ठानेमा वा ४० प्रतिशत महाधिवेशन प्रतिनिधिले विशेष महाधिवेशनको लिखित माग गरेका विशेष महाधिवेशन हुनुपर्छ । सोही अनुसार महाधिवेशन भएको हो । अहिले तीन महिना पुगेकाले विधानसम्मत अधिवेशन भएको हो । यसलाई अवैध कायम गर्न सक्छ जस्तो लाग्दैन् ।’

केन्द्रीय समितिले आफैं विशेष महाधिवेशन बोलाएको भए हालको अवस्था नआउने उनको जिकिर छ । कार्य सम्पादन समितिको बैठकले गरेको निर्णय केन्द्रीय कार्यसमितिले अनुमोदन गर्नुपर्ने भएपनि त्यो नभएकाले देउवा नेतृत्वले गरेको निर्णय अवैध हुनसक्ने उनले अनुमान गरे ।
नियमित र विशेष महाधिवेशनका बारेमा विधान स्पष्ट नभएकाले अन्योलता सिर्जना गरेको पनि उनको भनाइ छ । हुनत कांग्रेस अझै विभाजित अवस्थामा नभएकाले निर्वाचन आयोगदेखि सर्वोच्च अदालतसम्म पुग्दा फरक अवस्था हुने उनले बताए ।

अर्का अधिवक्ता वोधविक्रम थापा विशेष महाधिवेशन सहभागी भएका प्रतिनिधि नै अवैध भएको दाबी गर्छन् । ‘शेर बहादुर देउवा नेतृत्वको कार्यसमिति एक बर्ष म्याद थपेर काम गरिरहेकाबेला विशेष महाधिवेशनका नाममा अर्को नेतृत्व चयन गर्नु वैधानिक देखिदैन् । नियमितका लागि तोकिएको कार्य तालिका सार्वजनिक गर्नेको हिस्सेदार महामन्त्रीद्वय भएकाले विशेषमा गएर नयाँ नेतृत्व चयन गर्ने काम व्यवहारिक नहोला । यसका लागि राजनीतिक दल सम्बन्धि ऐन आकर्षित हुन्छ,’ उनले भने ।

विवाद निरुपण सम्बन्धी सुनुवाइ हुने भएकाले सबै विवाद निर्वाचन आयोगको कोर्टमा पुगेको उनले बताए । पार्टीको आधिकारिताबारे तत्काल छिनोफानो संभव नहुने भएकाले तत्कालका लागि शेर बहादुर देउवाकै नेतृत्वमा रहेको कांग्रेस चुनावमा जानसक्ने उनले अनुमान गरे ।

यद्यपी, कानुनलाई कति मान्ने भन्दापनि आवश्यक्ताको सिद्धान्तलाई मान्नुपर्ने अवस्था आउनसक्ने उनले आंकलन गरे । निर्वाचन आयोगलाई पनि कांग्रेसको विधानले अफ्ठयारो पार्नेसक्ने दाबी गरे । किनकी नियमित महाधिवेशनको कार्यतालिका सार्वजनिक भइसकेको र विशेष महाधिवेशनका लागि कुनै कार्यविधि नभएकाले अवस्था पेचिलो बन्ने उनको भनाइ छ ।

‘नियमित महाधिवेशनका लागि त अलग्गै कार्यविधि, नियमावली छ तर विशेषका सवालमा बोलाउनुपर्नेछ मात्र भनिएको छ । आब्हानकर्ताहरुले पनि नेतृत्व परिवर्तन गर्ने वा महामन्त्री परिवर्तन गर्ने वा पूर्ण कार्यसमिति नै परिवर्तन गर्ने सवालमा विशेष महाधिवेशनले केही बोलेको छैन् । त्यसैले विशेषले परिवर्तन गरेको कार्यसमिति वैध हुने अवस्था देखेको छैन्,’ उनको दाबी छ ।

काठमाडौं । प्रधानमन्त्री शुसीला कार्कीले आफ्नो बाल्यकाल थारु समुदायमा बितेको भन्दै थारु परिवार आफ्नै लाग्ने बताएकी छिन् । बिहीबार काठमाडौंमा थारु समुदायले मनाएको माघी पर्वको अवसरमा बोल्दै उनले थारु भान्सामा पाक्ने प्रत्येक परिकारको स्वाद आफ्नो जिब्रोमा भिजेको भन्दै त्यसैले माघी पर्व आफ्नो लागि पनि विशेष पर्व रहेको बताइन् ।

उनले भनिन्, ‘मलाई थारु परिवार आफ्नै हुन् जस्तो लाग्छ । मेरो बाल्यकाल थारु समुदायका साथीहरुसँगै बितेको छ । थारु भान्सामा पाक्ने प्रत्येक परिकारको स्वाद मेरो जिब्रोमा भिजेको छ । त्यसैले माघी पर्व मेरो लागि पनि विशेष पर्व हो ।’

त्यस्तै उनले वर्तमान समयमा विश्वास, सद्भाव र सहकार्यका माध्यमबाट मुलुकलाई शान्ति स्थायीत्व र समृद्धितर्फ अग्रसर गराउनु राष्ट्रिय आवश्यकता बनेको धारणा राखिन् ।
‘आजको समय विश्वास सद्भाव र सहकार्यका माध्यमबाट मुलुकलाई शान्ति स्थायीत्व र समृद्धितर्फ अग्रसर गराउनु राष्ट्रिय आवश्यकता बनेको छ । वर्तमान समयमा हामी सबै अझ हामी संयमित र एकताबद्ध भएर अगाडि बढ्न आवश्यक छ ।’
प्रधानमन्त्री कार्कीले थारु समुदायको मौलिक संस्कृति र पहिचानको संरक्षण तथा प्रवद्र्धनमा सरकार प्रतिबद्ध रहेको जानकारी दिइन ।

काठमाडौँ । जेन्जी मुभमेन्ट नेपालले सहकारी ठगी प्रकरणका मुख्य नाइके रवि लामिछानेलाई उन्मुक्ति दिन खोजिएको भन्दै कडा आपत्ति जनाएको छ। महान्यायाधिवक्ताबाट शक्तिको दुरुपयोग गरी १६–१७ वर्षका किशोरीहरूलाई बेहोस बनाई डिम्ब बिक्री गर्ने जघन्य अपराधमा संलग्न गिरोहलाई गैरकानुनी रूपमा संरक्षण गरिएको घटनापछि नै आफूहरूले तत्काल बर्खास्तीको माग गरेको मुभमेन्टले जनाएको छ।

मुभमेन्टका अनुसार सुशासन र कानुनी राज्य स्थापनाका लागि भएको जेन्जी विद्रोहका क्रममा ७६ जना नागरिकले जीवन बलिदान दिएका थिए भने ३,००० भन्दा बढी नागरिक अङ्गभङ्ग भएका थिए। ती ऐतिहासिक बलिदानमाथि अपराधी संरक्षण गरेर खेलवाड गर्नु गम्भीर आपत्तिजनक भएको जनाइएको छ।

जेन्जी मुभमेन्टले विद्रोहलाई अपहरण गर्दै सत्ता कब्जामार्फत बनेको सुशीला कार्की नेतृत्वको सरकार र उहाँले नियुक्ति गरेका महान्यायाधिवक्ताबाट अपराधीलाई उन्मुक्ति दिने कार्यले कानूनको सर्वोच्चता कमजोर पारेको आरोप लगाएको छ। यस्तो कार्य लोकतान्त्रिक मूल्य, पीडितको न्याय र राज्यको जिम्मेवारीविरुद्ध भएको मुभमेन्टको ठहर छ।

भाद्र २४ गते रवि लामिछाने समूहले जेल भत्काई कैदी भगाएको र देशभरि अस्तव्यस्तता सिर्जना गरेको घटना सर्वविदित रहेको उल्लेख गर्दै, राज्यविहीनता सिर्जना गरी सत्ता हासिल गर्ने उद्देश्यले योजनाबद्ध अस्थिरता फैलाइएको दाबी पनि मुभमेन्टले गरेको छ। सहकारी ठगीका लाखौँ पीडित आज पनि न्यायको प्रतीक्षामा तड्पिरहेको, कतिपयले आत्महत्या गरिसकेको र धेरैजसो मानसिक तथा शारीरिक पीडामा रहेको जनाएको छ।

जेन्जी मुभमेन्टले अपराधीलाई दिइने कुनै पनि उन्मुक्तिलाई जेन्जी विद्रोहमाथिको धोका र बलिदानीमाथिको गम्भीर अपमानको रूपमा व्याख्या गरेको छ। “कानून सबैका लागि समान हुनुपर्छ, शक्तिशालीका लागि छुट र पीडितका लागि मौनता स्वीकार्य छैन,” वक्तव्यमा भनिएको छ।

यसैबीच, मुभमेन्टले प्रधानमन्त्री सुशीला कार्की तथा उहाँले नियुक्ति गरेका महान्यायाधिवक्तालाई सार्वजनिक रूपमा बहिष्कार र अवज्ञा गर्न आह्वान गरेको छ। साथै, अपराधी संरक्षणको संस्कृति तत्काल अन्त्य गर्न, महान्यायाधिवक्तालाई पदबाट हटाउन र सहकारी पीडितलाई निष्पक्ष न्याय सुनिश्चित गर्न सरकारसँग कडा माग गरेको छ।

काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसको विशेष महाधिवेशनबाट निर्वाचित सभापति गगन पार्टीको शान र गौरव जोगाउँदै जिम्मेवारी पूरा गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्।

विशेष महाधिवेशनलाई समापन समारोहलाई सम्बोधन गर्दै उनले यो जिम्मेवारी सामान्य नभएको उल्लेख गर्दै आफूले पाएको विश्वासको कदर गर्दै कसैको पनि शिर निहुराउने अवस्थामा नपुग्ने गरी काम गर्ने बताए ।

उनले भने, ‘यो जोखिम हामीले उठाउनैपथ्र्यो। मैले भन्दा पनि तल बस्ने साथीहरू र स्टेजमा रहेका धेरै नेताहरूले ठूलो जोखिम उठाउनुभएको छ। आज हामी नेपाली कांग्रेसको विशेष महाधिवेशनको ऐतिहासिक क्षणमा छौँ। म तपाईंहरू सबैप्रति आभारी छु।’

सभापति थापाले नेपाली कांग्रेसजस्तो गौरवशाली पार्टीको नेतृत्व सम्हाल्नु ठूलो जिम्मेवारी भएको उल्लेख गर्दै इमान्दारीपूर्वक काम गर्ने प्रतिबद्धता जनाए। ‘नेपाली कांग्रेसको सभापतिको नाम लिँदा मात्र पनि गर्वले छाती फराकिलो हुन्छ। त्यस्तो महान् पार्टीको नेतृत्व गर्ने जिम्मेवारी सानो होइन,’ उनले भने।

आफूले पार्टीको शान कायम राख्ने मात्र नभई कांग्रेससँग जोडिएका कार्यकर्ता र समर्थकलाई पार्टीप्रति गर्व गर्ने अवस्था बनाउने उनले बताए। साथै देशका नागरिकहरूमा ‘नेपाली कांग्रेस छ’ भन्ने भरोसा जगाउने काम कांग्रेसले फेरि गर्ने दाबी पनि उनले गरे।

उनले नेपाली कांग्रेस फुटेको हैन भन्दै विधानमा भनिए अनुरुप विशेष महाधिवेशनको अभ्यास मात्र भएको बताए । ‘अब हामीले धेरै कामहरु गर्नुपर्नेछ । नेपाली कांग्रेसका बारेमा कोही साथिहरुले कृपया कसैले पनि यो कुरा नसोधिदिनु होला, नभन्दिनु होला कांग्रृस फुटेको छैन। कांग्रृस यही छ । कांग्रेसको विधानमा विशेष महाधिवेशन हुन्छ भनेर लेखेको विधानको अभ्यास गर्दा कसरी फुट्छ कांग्रेस ?कसरी फुट्न सक्छ कांग्रेस ?’ नवनिर्वाचित सभापति थापाले भने ।

<iframe width="100%" height="315" src="https://www.youtube.com/embed/ltN_7OFmJoc?si=lnITUSprD0QC4hZN" title="YouTube video player" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" referrerpolicy="strict-origin-when-cross-origin" allowfullscreen></iframe>

काठमाडौं । माघको चिसो बिहान शहर र बस्ती निदाइरहेकै बेला थारु बस्तीहरूमा भने नयाँ उमंगको सुरु हुन्छ । बिहान ४ बज्न नपाउँदै नदी, खोल्सा, पोखरीतिर स्नानका लागि लाग्ने भीड देखिन्छ । अनि अनुहारमा नयाँ वर्षको आशा भरिन्छ र माघी अर्थात थारु समुदायको नयाँ वर्ष प्रारम्भ हुन्छ ।

थारु समुदायका लागि माघी केवल एक पर्व होइन, यो सामूहिक स्मृति, सामाजिक पुनर्संयोजन र आत्मपहिचानको दिन हो । पश्चिम दाङदेखि कञ्चनपुरसम्म र पूर्वी तराईसम्म फरक–फरक नाम र परम्परामा मनाइए पनि माघीको आत्मा एउटै छ– ‘दुःख बिर्सेर नयाँ सुरुवात गर्ने ।’
थारु माघी महोत्सव २०८२ का आयोजक नन्दुराज चौधरीका अनुसार माघ १ गते बिहानै माघी स्नान अर्थात ‘माघ लहान’ गर्ने परम्पराले शारीरिक मात्र होइन, आत्मिक शुद्धताको अर्थ पनि बोकेको हुन्छ ।

माघीको दिन स्नानपछि घर फर्केर ‘निस्राउ’ छुट्याइन्छ । निस्राउमा चामल, दाल, नुन, बेसार, तरकारी र गक्षअनुसार दानदक्षिणा हुन्छन् । चौधरीका अनुसार निस्राउ छोएपछि ठूलाबडासँग ढोग–सलाम गरी आशीर्वाद लिने चलन छ, जसले पुस्ताबीचको सम्बन्धलाई बलियो बनाउँछ । छोरीबेटीका लागि कपडा छुट्याउने परम्परा रहेको र त्यसले माइती र चेलीको नाता अझै जीवित राख्छे उनले बताए ।

माघीमा हरेक घरमा घिक्री, घोंगी, सोरिकशिखर, खिचरीजस्ता परिकार पाक्छन्। पश्चिम तराईमा करिब १५ दिनसम्म मघौटा, धमाहा, झुम्रा जस्ता नाचगानले गाउँ भरिने उनले बताए ।

‘हरेक घरमा पकवान घिक्री, घोंगी, सोरिकशिखर लगायत विभिन्न पकवानहरु हुन्छन् । त्यो सेवन गर्ने गराउने गर्छौं। हाम्रो पश्चिमतिर १५ दिनसम्म मनाइन्छ । नाचगान गरेर मघौटा, धमाहा लगायत गीतहरु गाएर घरघरमा जसरी देउसीभैलो खोलिन्छ त्यसैगरी घरघरमा गएर खेल्ने चलन पनि छ,’ उनले भने ।

पूर्वी तराईमा तिल र मुरीको प्रयोग, परिधान र संस्कारमा केही फरक भए पनि पर्वको मर्म उही मेलमिलाप र नयाँ आशा रहेको उनको भनाई छ ।
उनले भने, ‘पूर्वतिर तिल, अलिकति मुरैहरु खानुहुन्छ । परिकार वा संस्कारमा पनि सबैतिर लगभग उही प्रक्रिया हो, तर मनाउने चलन फरक छ ।’
माघी थारु समुदायका लागि नयाँ वर्ष मात्र होइन, नयाँ नेतृत्व चयनको समय पनि भएको उनले बताए । थारु समुदायमा परम्परागत ‘बरघर प्रणाली’मार्फत गाउँको नेतृत्व छनोट गरिन्छ । पश्चिम नेपालका दाङ्ग, सुर्खेत, वाँके, वर्दिया, कैलाली र कञ्चनपुर जिल्लाका थारू समुदायमा बरघर प्रणाली प्रचलित छ ।

बरघर प्रणालीका कारण यी जिल्लाका थारू समुदायमा बाटो, कुलो, बाँध निर्माण र मर्मत सम्भार गर्न सरकारी बजेटको मुख नताकेर जनश्रमदानबाट काम सम्पन्न गर्ने चलन बसेको छ । जसले निस्वार्थ सेवा भावले काम गरिन्छ, पारिश्रमिक लिइदैन । उनले भने, ‘जो अगुवा हुनुहुन्छ, उहाँले समाजप्रति सेवा गर्नुहुन्छ । उहाँहरूले समाजप्रति गर्ने काम निष्पक्ष रूपले गर्नुहुन्छ । सामुदायिक हिसाबले चुन्छौं ।’
तर पछिल्लो समय पहाडबाट बसाइसरी आउने प्रचलन बढेसँगै ‘बरघर’ प्रणालीमा परिवर्तन आएको चौधरी बताउँछन् ।

उनका अनुसार थारु बस्तीहरूमा पहाडीयाहरुको बाहुल्यता बढ्दो छ, जसले थारु समुदाय सीमित भइरहेको छ । बरघर प्रणालीमा समेत राजनीति छिराउन खोजिएको र पारिश्रमिक पनि माग गर्ने कुरा अमान्य हुने उनले बताए ।

‘पहाडबाट आएकाहरुले गर्दा नयाँ बस्तीहरू बढ्दैछन्, थारू समूदाय भन्दा अन्यको बाहुल्यता बढ्दै छ । हामी सीमित भइरहेको अवस्थामा बरघर सिस्टम राजनीति छिर्न खोज्दैछ,’ उनले थप भने, ‘त्यसमा हाम्रो आपत्ति छ, उहाँहरूले पनि अगुवाइ गर्न खोजिराख्नुभएको छ समाजमा । राजनीतिक तरिकाले चलाउन खोज्नुहुन्छ ।’ उनले आफ्नो समुदाय सरकारी प्रणाली भन्दा भिन्न तरिकाले चलाउँने पनि बताए ।

आधुनिकता, बसाइँसराइ र नयाँ पुस्ताको जीवनशैलीसँगै थारु समुदायको सांस्कृतिक निरन्तरता चुनौतीमा परेको छ । यही सन्दर्भमा थारु माघी महोत्सव जस्ता पर्वहरू पुस्तान्तरणका सेतु बनेको चौधरीले बताए ।

संस्कृतिलाई व्यावसायिक र पर्यटनसँग जोड्न सके पहिचान जोगिनुका साथै विकास पनि हुने उनको भनाइ छ ।

टुँडिखेलमा थारु पहिचानको उत्सव
पुस ३० र माघ १ गते काठमाडौंको टुँडिखेलमा आयोजना हुने थारु माघी महोत्सव २०८२ ले देशभरका थारु समुदायलाई एउटै मञ्चमा जोड्नेछ । झाँकी ¥याली, सांस्कृतिक प्रस्तुति, परम्परागत खानपान र हस्तकलाले थारु पहिचानलाई राजधानीमै उजागर गर्नेछ।

थारु माघी महोत्सव २०८२ को झाँकी र्यालीको संयोजक रहेका चौधरीका अनुसार थारु संस्कृति केवल समुदायको मात्र होइन, नेपालकै सांस्कृतिक धरोहर हो। अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा यसको प्रवद्र्धनका लागि सरकारको नीतिगत र आर्थिक सहयोग अपरिहार्य छ । यसले पर्यटन प्रवद्र्धनसँगै स्थानीय अर्थतन्त्र र राष्ट्रिय समृद्धिमा योगदान पु¥याउन सक्ने उनको अपेक्षा छ ।

<iframe width="100%" height="315" src="https://www.youtube.com/embed/SKjyEAYAOMY?si=-VtnCIDNHJyI8ojD" title="YouTube video player" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" referrerpolicy="strict-origin-when-cross-origin" allowfullscreen></iframe>